Pernahkah anda melihat garisan putih panjang di langit ketika cuaca cerah lalu tertanya-tanya apakah sebenarnya fenomena tersebut? Ramai yang mengaitkannya dengan pembenihan hujan, bahan kimia atau pelbagai teori lain, namun hakikatnya terdapat penjelasan saintifik yang mudah difahami mengenai kejadian ini.
Garisan putih panjang di langit sebenarnya ialah contrail
Fenomena garisan putih panjang di langit sering mencetuskan persoalan dalam kalangan orang ramai kerana ia boleh kekal kelihatan selama beberapa minit malah ada kalanya berjam-jam. Jalur putih yang terbentuk di belakang pesawat itu sebenarnya dikenali sebagai contrail atau condensation trail, iaitu awan yang terbentuk hasil proses pemeluwapan wap air pada altitud tinggi.
Contrail bukanlah asap tebal yang keluar daripada pesawat seperti yang sering disalah anggap. Sebaliknya, ia merupakan awan nipis yang terbentuk apabila wap air daripada enjin pesawat bertemu udara yang sangat sejuk di atmosfera. Proses ini menyebabkan wap air tersebut membeku menjadi kristal ais yang sangat halus dan menghasilkan jalur putih panjang yang jelas kelihatan dari permukaan bumi.
Fenomena ini boleh berlaku pada kebanyakan pesawat komersial yang terbang pada altitud pelayaran sekitar 8 hingga 12 kilometer dari paras laut. Pada ketinggian tersebut, suhu atmosfera boleh mencecah sehingga sekitar -40 darjah Celsius atau lebih rendah, sekali gus mewujudkan keadaan yang sesuai untuk pembentukan contrail.
Bagaimana contrail terbentuk?
Apabila pesawat sedang terbang, enjinnya menghasilkan gas ekzos yang mengandungi wap air sebagai salah satu hasil pembakaran bahan api. Gas panas ini kemudian bercampur dengan udara yang amat sejuk di atmosfera atas.
Perbezaan suhu yang sangat ketara menyebabkan wap air tersebut mengalami proses pemeluwapan sebelum bertukar menjadi kristal ais yang sangat kecil. Himpunan jutaan kristal ais inilah yang membentuk garisan putih panjang di langit yang sering dilihat oleh orang ramai.
Oleh sebab contrail terdiri daripada kristal ais, ia sebenarnya lebih menyerupai awan berbanding asap. Sebab itulah jalur putih tersebut kadangkala berubah bentuk mengikut arah angin dan keadaan atmosfera.
Mengapa ada contrail cepat hilang?
Ramai menyedari bahawa tidak semua garisan putih di langit kelihatan sama. Ada yang hilang hanya dalam beberapa minit selepas pesawat berlalu, manakala ada juga yang kekal untuk tempoh yang panjang.
Perbezaan ini bergantung sepenuhnya kepada keadaan atmosfera di kawasan tersebut. Jika udara di altitud tinggi agak kering, kristal ais akan cepat menyejat kembali menjadi wap air. Akibatnya, contrail akan hilang dalam masa yang singkat.
Sebaliknya, jika udara di atmosfera lebih lembap dan sejuk, kristal ais dapat bertahan lebih lama. Jalur putih itu juga boleh menjadi semakin lebar akibat tiupan angin sehingga kelihatan seperti awan nipis yang memanjang.
Keadaan inilah yang menyebabkan sesetengah orang beranggapan terdapat aktiviti luar biasa berlaku di ruang udara sedangkan ia hanyalah proses semula jadi yang telah lama dikaji oleh ahli meteorologi.
Adakah ia berkaitan dengan pembenihan hujan?
Salah satu persoalan paling kerap dibangkitkan apabila melihat garisan putih panjang di langit ialah sama ada ia merupakan aktiviti pembenihan hujan.
Jawapannya ialah tidak.
Pembenihan hujan merupakan teknik pengubahsuaian cuaca yang dijalankan untuk meningkatkan peluang hujan dengan menyebarkan bahan tertentu seperti garam atau perak iodida ke dalam awan yang sesuai. Operasi ini memerlukan perancangan rapi, keadaan atmosfera tertentu serta penggunaan pesawat yang dilengkapi dengan sistem khas.
Sebaliknya, contrail terbentuk secara semula jadi hasil daripada proses penerbangan biasa. Ia tidak memerlukan sebarang bahan tambahan atau operasi khas.
Walaupun kedua-duanya melibatkan penggunaan pesawat, tujuan dan proses yang berlaku adalah berbeza sama sekali.
Benarkah ia berkaitan dengan racun perosak atau bahan kimia?
Terdapat juga dakwaan yang mengatakan jalur putih di langit merupakan bahan kimia atau racun perosak yang dilepaskan ke atmosfera.
Sehingga kini, tiada bukti saintifik yang menyokong dakwaan tersebut. Komuniti saintifik menjelaskan bahawa contrail ialah fenomena fizikal yang boleh diterangkan melalui proses pemeluwapan wap air dan pembentukan kristal ais pada suhu yang sangat rendah.
Kajian mengenai fenomena ini telah dijalankan sejak puluhan tahun lalu dan ia merupakan antara fenomena atmosfera yang difahami dengan baik dalam bidang meteorologi serta penerbangan.
Mengapa contrail kadangkala menjadi sangat panjang?
Dalam keadaan atmosfera yang stabil dan mempunyai kelembapan tinggi, contrail boleh terus berkembang sehingga menjadi jalur yang sangat panjang merentasi langit.
Angin pada altitud tinggi juga memainkan peranan penting. Ia boleh menyebarkan kristal ais ke kawasan yang lebih luas sehingga contrail berubah menjadi lapisan awan nipis.
Fenomena ini menyebabkan ramai menyangka terdapat lebih daripada sebuah pesawat yang melalui laluan sama, sedangkan satu penerbangan sahaja sudah mampu menghasilkan jalur yang panjang jika keadaan cuaca mengizinkan.
Tidak perlu bimbang apabila melihat jalur putih di langit
Fenomena contrail merupakan perkara biasa dalam dunia penerbangan moden. Setiap hari, ribuan pesawat di seluruh dunia menghasilkan jalur putih yang sama ketika berada pada altitud pelayaran.
Tempoh contrail kekal di udara bergantung kepada suhu, kelembapan dan pergerakan angin di atmosfera. Oleh itu, tidak hairanlah ada yang hilang dengan pantas manakala ada juga yang kekal selama beberapa jam.
Sekiranya anda melihat garisan putih panjang di langit selepas sebuah pesawat melintas, kemungkinan besar ia hanyalah contrail, iaitu jejak kristal ais yang terbentuk secara semula jadi hasil daripada penerbangan biasa dan bukannya fenomena misteri.
Soalan Lazim (FAQ)
Apakah garisan putih panjang di langit?
Garisan putih panjang di langit ialah contrail atau condensation trail, iaitu awan yang terbentuk daripada kristal ais hasil pemeluwapan wap air daripada enjin pesawat.
Adakah contrail sama seperti pembenihan hujan?
Tidak. Contrail berlaku secara semula jadi semasa pesawat terbang pada altitud tinggi, manakala pembenihan hujan ialah operasi khas untuk merangsang pembentukan hujan menggunakan bahan tertentu.
Mengapa ada jalur putih yang kekal lama di langit?
Tempoh contrail bergantung kepada kelembapan, suhu dan keadaan atmosfera. Jika udara lebih lembap dan sejuk, kristal ais boleh bertahan lebih lama sebelum hilang.
