Ramai ibu bapa mungkin pernah dengar tentang G6PD, tetapi tidak semua benar-benar faham apa maksud keadaan ini dan perkara yang perlu dielakkan oleh anak yang menghidapnya. Disebabkan itu, pantang larang pesakit G6PD menjadi antara perkara penting yang perlu diketahui, terutama bagi ibu bapa yang baru menerima keputusan saringan kesihatan bayi mereka.
Sebenarnya, G6PD bukanlah penyakit yang menghalang seseorang daripada menjalani kehidupan seperti biasa. Penghidapnya masih boleh membesar, bermain, belajar dan melakukan aktiviti harian seperti kanak-kanak lain. Cuma, ada beberapa makanan, bahan kimia dan ubat-ubatan tertentu yang perlu dielakkan kerana boleh menyebabkan kerosakan sel darah merah.
Di Malaysia, setiap bayi yang baru lahir akan menjalani saringan G6PD bagi mengesan kekurangan enzim ini lebih awal. Langkah tersebut penting supaya ibu bapa boleh mengambil langkah berjaga-jaga sebelum anak terdedah kepada bahan yang berisiko.
Jadi, apa sebenarnya G6PD dan apakah perkara yang perlu diberi perhatian? Jom fahami beberapa maklumat penting ini supaya ibu bapa lebih bersedia menjaga keselamatan anak.
Apa Itu G6PD Dan Mengapa Ia Berlaku?
G6PD ialah singkatan bagi Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase, iaitu sejenis enzim yang terdapat dalam sel darah merah. Enzim ini berfungsi membantu melindungi sel darah merah daripada kerosakan akibat tekanan oksidatif.
Secara mudahnya, enzim G6PD bertindak seperti sistem perlindungan yang membantu memastikan sel darah merah kekal sihat dan dapat menjalankan tugas membawa oksigen ke seluruh badan.
Namun, bagi individu yang mengalami kekurangan enzim ini, sel darah merah lebih mudah rosak apabila terdedah kepada bahan tertentu.
Keadaan ini berpunca daripada perubahan genetik pada kromosom X. Lelaki mempunyai satu kromosom X, manakala wanita mempunyai dua kromosom X. Disebabkan faktor genetik tersebut, lelaki lebih kerap mengalami kekurangan G6PD, sementara wanita boleh menjadi pembawa gen berkenaan.
Dalam keadaan normal, sel darah merah mempunyai jangka hayat sekitar 120 hari sebelum digantikan dengan sel baharu. Tetapi bagi penghidap G6PD yang terdedah kepada pencetus tertentu, sel darah merah boleh pecah lebih awal daripada tempoh sepatutnya.
Keadaan ini dikenali sebagai hemolisis dan boleh menyebabkan masalah kesihatan yang serius jika tidak dirawat.
5 Pantang Larang Pesakit G6PD Yang Perlu Diberi Perhatian
Walaupun penghidap G6PD boleh menjalani kehidupan seperti biasa, ibu bapa perlu mengetahui beberapa perkara yang berpotensi mencetuskan kerosakan sel darah merah.
Berikut antara perkara penting yang perlu diberi perhatian.
1. Elakkan Kacang Parang Atau Fava Beans
Kacang parang atau fava beans merupakan antara makanan yang perlu dielakkan oleh penghidap G6PD.
Ini kerana kacang tersebut mengandungi sebatian semula jadi yang boleh mencetuskan tekanan oksidatif dan menyebabkan sel darah merah pecah.
Reaksi ini dikenali sebagai favisme dan boleh menyebabkan penghidap mengalami anemia hemolitik.
Sebab itulah ibu bapa perlu lebih berhati-hati ketika memilih makanan untuk anak, terutama apabila mencuba hidangan baharu atau makanan yang tidak diketahui kandungannya.
Bagaimanapun, tidak semua jenis kekacang mempunyai risiko yang sama seperti kacang parang. Ibu bapa tidak perlu mengharamkan semua makanan berasaskan kacang tanpa mendapatkan nasihat doktor terlebih dahulu.
2. Jauhkan Ubat Gegat Dan Bahan Kimia Tertentu
Selain makanan, bahan kimia di dalam rumah juga perlu diberi perhatian.
Antaranya ialah ubat gegat yang mengandungi naftalena. Bahan ini boleh menghasilkan wap yang berbahaya kepada penghidap G6PD dan berpotensi mencetuskan pemecahan sel darah merah.
Risiko ini lebih membimbangkan bagi bayi dan kanak-kanak kecil kerana mereka mungkin terdedah tanpa disedari ketika berada di dalam bilik atau almari yang menggunakan ubat gegat.
Ibu bapa juga perlu berhati-hati dengan racun serangga berbentuk aerosol dan produk penghalau serangga. Namun, tidak semua produk mempunyai kandungan yang sama.
Sebaiknya, semak bahan aktif pada label dan dapatkan nasihat ahli farmasi jika tidak pasti tentang keselamatannya.
3. Jangan Ambil Ubat Tanpa Nasihat Doktor
Ini antara perkara paling penting yang perlu diketahui oleh setiap penghidap G6PD.
Terdapat beberapa jenis ubat yang boleh mencetuskan hemolisis, termasuk ubat tertentu untuk merawat jangkitan, malaria dan beberapa keadaan kesihatan lain.
Oleh itu, ibu bapa perlu memaklumkan status G6PD anak kepada doktor, ahli farmasi atau jururawat sebelum menerima sebarang rawatan.
Jangan sesekali memberikan ubat sendiri hanya kerana ubat tersebut pernah digunakan oleh ahli keluarga lain.
Ubat tradisional, herba dan produk tambahan kesihatan yang tidak diketahui kandungannya juga perlu dielakkan sehingga mendapat pengesahan keselamatan daripada doktor.
Jika anak demam atau mengalami masalah kesihatan, dapatkan nasihat perubatan supaya ubat yang diberikan bersesuaian dengan keadaannya.
4. Berhati-hati Dengan Produk Penghalau Serangga
Produk penghalau serangga seperti semburan nyamuk dan lipas juga perlu digunakan dengan berhati-hati.
Sesetengah produk mengandungi bahan kimia yang boleh mendatangkan risiko kepada individu yang mengalami kekurangan G6PD.
Ibu bapa disarankan membaca label produk sebelum menggunakannya, terutama jika terdapat bayi atau kanak-kanak yang menghidap G6PD di rumah.
Jika perlu menggunakan semburan serangga, pastikan anak tidak berada di kawasan tersebut dan ikut arahan keselamatan pada label produk.
Elakkan menyembur bahan kimia berhampiran tempat tidur, pakaian, mainan atau barangan yang sering disentuh anak.
5. Sentiasa Semak Kandungan Makanan Dan Produk
Satu lagi perkara yang tidak boleh dipandang ringan ialah tabiat memeriksa kandungan makanan dan produk yang digunakan setiap hari.
Kadangkala, ibu bapa terlalu fokus kepada makanan utama sehingga terlupa bahawa bahan tertentu mungkin terkandung dalam makanan yang diproses atau produk lain.
Sebab itu, penting untuk membiasakan diri membaca label sebelum membeli sesuatu produk.
Jika terdapat bahan yang tidak difahami, jangan terus menganggapnya selamat atau berbahaya. Dapatkan kepastian daripada doktor atau ahli farmasi.
Paling penting, simpan rekod kesihatan anak dan maklumkan status G6PD setiap kali mendapatkan rawatan di klinik atau hospital.
Apa Berlaku Jika Penghidap G6PD Terkena Bahan Pencetus?
Apabila seseorang yang mengalami kekurangan G6PD terdedah kepada bahan pencetus, sel darah merah boleh mengalami kerosakan dan pecah dengan cepat.
Keadaan ini dikenali sebagai anemia hemolitik akut.
Antara tanda yang perlu diperhatikan termasuk:
- Kulit dan mata menjadi kekuningan atau jaundis.
- Air kencing bertukar menjadi gelap seperti teh.
- Badan kelihatan pucat dan tidak bermaya.
- Cepat letih atau mengalami kelemahan luar biasa.
- Jantung berdegup lebih laju.
- Mengalami sesak nafas dalam keadaan yang serius.
Bagi bayi yang baru lahir, jaundis yang berlaku akibat masalah ini boleh menjadi serius jika tidak mendapat rawatan segera.
Jika anak menunjukkan tanda-tanda tersebut, jangan tunggu sehingga keadaannya semakin teruk. Bawa anak mendapatkan pemeriksaan di hospital dengan segera.
Bolehkah Penghidap G6PD Hidup Seperti Kanak-Kanak Lain?
Jawapannya, ya!
G6PD bukanlah keadaan yang bermaksud seseorang perlu sentiasa berada di rumah atau tidak boleh melakukan aktiviti harian.
Penghidapnya masih boleh bermain, bersekolah, bersukan dan menikmati pelbagai makanan yang sesuai dengan keadaan kesihatan masing-masing.
Apa yang penting ialah ibu bapa memahami bahan yang perlu dielakkan dan memastikan anak mendapat pemeriksaan kesihatan apabila diperlukan.
Selain itu, penjaga, guru taska dan pihak sekolah juga wajar dimaklumkan mengenai keadaan anak supaya mereka boleh mengambil langkah berjaga-jaga.
Jika anak masih kecil, ibu bapa boleh menyediakan kad atau maklumat ringkas mengenai status G6PD untuk ditunjukkan kepada petugas kesihatan ketika mendapatkan rawatan.
Dengan pengetahuan yang betul mengenai pantang larang pesakit G6PD, kehidupan anak tidak perlu terlalu dibatasi hanya kerana kekurangan enzim ini.
Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Pantang Larang Pesakit G6PD
1. Adakah G6PD Boleh Sembuh?
G6PD ialah keadaan genetik yang kekal, tetapi penghidapnya boleh hidup normal dengan langkah berjaga-jaga.
2. Bolehkah Pesakit G6PD Makan Semua Jenis Kacang?
Tidak semua jenis kacang perlu dielakkan. Kacang parang ialah antara makanan yang perlu dijauhi.
3. Adakah G6PD Berbahaya Kepada Bayi?
Ia boleh menjadi serius jika berlaku hemolisis atau jaundis teruk tanpa rawatan segera.
