Persoalan apa itu AUKU kembali menjadi perhatian apabila terdapat gesaan supaya Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 dimansuhkan demi memperluas autonomi universiti serta kebebasan pelajar. AUKU pada asalnya diwujudkan sebagai rangka perundangan berkaitan penubuhan, penyelenggaraan dan pentadbiran universiti serta kolej universiti awam di Malaysia.
Apa itu AUKU dan mengapa ia diwujudkan?
AUKU ialah singkatan kepada Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971, iaitu undang-undang yang mengawal beberapa aspek berkaitan pengurusan institusi pengajian tinggi awam. Akta ini diwujudkan pada April 1971 bagi menyediakan asas perundangan yang lebih tersusun untuk pentadbiran universiti dan hubungan antara kerajaan dengan institusi pengajian tinggi.
Latar belakang kewujudan AUKU juga berkait rapat dengan keadaan negara selepas peristiwa 13 Mei 1969. Pada ketika itu, pentadbiran universiti berada dalam suasana yang dipengaruhi peruntukan Ordinan Darurat (Kuasa Penting) No. 74. Peruntukan berkenaan kemudiannya menjadi antara asas kepada pembentukan AUKU.
Pada peringkat awal, akta tersebut dilihat sebagai instrumen undang-undang untuk membolehkan penubuhan dan pengurusan universiti dilaksanakan melalui kerangka yang lebih jelas. Ia turut menentukan hubungan antara kerajaan dengan universiti awam, termasuk perkara berkaitan pentadbiran dan struktur pengurusan institusi.
Sejak diperkenalkan, AUKU telah melalui beberapa siri pindaan bagi menyesuaikannya dengan perubahan dalam sistem pendidikan tinggi negara. Antara pindaan yang sering dibincangkan ialah perubahan pada 1975, 1996, 2009, 2012 dan 2018.
Pindaan AUKU mengubah pentadbiran universiti
Salah satu perubahan penting berlaku pada 1975 apabila pindaan memberikan kerajaan pengaruh yang lebih besar terhadap pentadbiran universiti. Antaranya termasuk perkara berkaitan pelantikan naib canselor. Selepas perubahan itu, struktur pelantikan beberapa jawatan utama dalam universiti turut berubah dan kuasa pentadbiran menjadi lebih berpusat.
Pindaan pada 1996 pula menyentuh aspek penstrukturan semula serta pengkorporatan tadbir urus universiti. Perubahan tersebut melibatkan struktur badan pentadbiran seperti senat dan majlis universiti. Perkembangan itu kemudiannya mencetuskan perdebatan mengenai sejauh mana suara ahli akademik sepatutnya diberikan ruang dalam menentukan hala tuju institusi masing-masing.
Pada 2009 dan 2012, pindaan dibuat ketika perbincangan mengenai autonomi serta akauntabiliti universiti semakin mendapat perhatian. Antara perubahan yang berlaku ialah peralihan sebahagian kuasa berkaitan kawalan terhadap pelajar daripada menteri kepada pihak universiti.
Perubahan besar turut berlaku pada 2018 apabila Seksyen 15(2)(c) dimansuhkan. Sebelum itu, peruntukan berkenaan menyekat pelajar daripada menyertai kegiatan anjuran parti politik di dalam universiti dan kolej. Pemansuhan tersebut membuka ruang yang lebih luas kepada penglibatan pelajar dalam aktiviti politik.
Kenapa AUKU sering diperdebatkan?
Perdebatan mengenai AUKU bukan hanya berkisar soal pentadbiran universiti, tetapi turut menyentuh kebebasan akademik, hak bersuara dan penglibatan pelajar dalam aktiviti sosial serta politik. Walaupun beberapa peruntukan telah dipinda, terdapat pihak yang masih berpendapat bahawa akta tersebut memberikan kuasa yang terlalu besar kepada pihak pentadbiran universiti.
Antara perkara yang menjadi perhatian ialah kuasa naib canselor untuk mengambil tindakan terhadap kumpulan atau organisasi pelajar yang dianggap menjalankan aktiviti yang boleh menjejaskan kepentingan atau keharmonian universiti. Bagi penyokong pemansuhan, kuasa seperti ini dikhuatiri boleh mengehadkan ruang pelajar untuk berorganisasi dan menyuarakan pandangan.
Dalam masa yang sama, penyokong AUKU berpendapat bahawa universiti tetap memerlukan kerangka perundangan bagi memastikan pentadbiran berjalan secara teratur. Tanpa peraturan yang jelas, urusan berkaitan tadbir urus, disiplin, pengurusan institusi dan tanggungjawab universiti boleh menjadi lebih rumit.
Perdebatan ini turut mendapat perhatian daripada beberapa pemimpin politik yang pernah mempunyai pengalaman berkaitan AUKU ketika bergelar mahasiswa atau terlibat dalam aktiviti kampus. Antaranya ialah Syed Saddiq Syed Abdul Rahman dan Adam Adli Abdul Halim yang pernah mengaitkan pengalaman mereka dengan peruntukan akta tersebut.
Bekas ketua pembangkang, Anwar Ibrahim, juga pernah berdepan sekatan berkaitan program di Universiti Malaya ketika beliau mahu menyampaikan ucapan dalam sebuah majlis. Peristiwa seperti ini sering digunakan oleh penyokong pemansuhan AUKU sebagai contoh mengapa kebebasan bersuara dalam persekitaran universiti perlu diberikan perhatian.
Usaha untuk memansuhkan AUKU
Cadangan memansuhkan AUKU bukan perkara baharu. Janji untuk memansuhkan akta tersebut pernah dimasukkan dalam manifesto Pakatan Harapan bagi Pilihan Raya Umum ke-14 dan sekali lagi dalam manifesto PRU15.
Usaha ke arah pemansuhan juga pernah dilakukan apabila sebuah jawatankuasa kerja dibentuk untuk menyediakan rangka undang-undang baharu. Cadangan tersebut antaranya bertujuan menggantikan AUKU serta menggabungkan peruntukan berkaitan institusi pendidikan tinggi swasta dalam satu kerangka perundangan yang lebih menyeluruh.
Bagaimanapun, usaha tersebut tidak diteruskan selepas perubahan kerajaan pada 2020. Selepas itu, timbul pula pandangan bahawa AUKU tidak semestinya perlu dimansuhkan sepenuhnya, sebaliknya beberapa peruntukan boleh dikaji dan ditambah baik mengikut keperluan semasa.
Perbahasan mengenai masa depan akta tersebut terus berkait dengan persoalan besar tentang autonomi universiti. Ada pihak mahu pelantikan jawatan penting dalam universiti dilakukan melalui proses yang lebih demokratik, manakala pihak lain menekankan keperluan memastikan sistem pentadbiran kekal mempunyai struktur dan akauntabiliti yang jelas.
AUKU dan masa depan kebebasan mahasiswa
Isu AUKU akhirnya kembali kepada persoalan tentang keseimbangan antara kebebasan dan tanggungjawab. Universiti bukan sekadar tempat untuk mendapatkan kelayakan akademik, tetapi turut menjadi ruang kepada mahasiswa mengembangkan pemikiran kritis, menyertai perbincangan masyarakat dan belajar mengenai proses demokrasi.
Pada masa sama, kebebasan mahasiswa perlu berjalan seiring dengan peraturan yang menjaga keselamatan, ketenteraman serta kepentingan warga kampus. Sebab itu, perbincangan mengenai AUKU tidak boleh dilihat hanya dari sudut pemansuhan atau pengekalan akta semata-mata.
Apa yang lebih penting ialah memastikan sistem tadbir urus universiti dapat memberi ruang kepada mahasiswa dan ahli akademik untuk bersuara tanpa menjejaskan tanggungjawab institusi. Perubahan yang pernah dibuat terhadap AUKU menunjukkan bahawa undang-undang tersebut boleh disemak mengikut perkembangan sistem pendidikan tinggi.
Perdebatan mengenai apa itu AUKU? juga memperlihatkan bagaimana satu undang-undang boleh memberi kesan bukan sahaja kepada pengurusan universiti, malah kepada pengalaman mahasiswa dalam menyertai kegiatan kampus. Selagi persoalan mengenai autonomi, kebebasan akademik dan kuasa pentadbiran belum menemui titik keseimbangan yang dipersetujui, perbincangan mengenai masa depan AUKU dijangka terus menjadi sebahagian daripada wacana pendidikan tinggi negara.
Soalan Lazim (FAQ)
Apa itu AUKU?
Apa itu AUKU? AUKU ialah singkatan bagi Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971, iaitu undang-undang yang menyediakan kerangka berkaitan penubuhan, pentadbiran dan pengurusan universiti serta kolej universiti awam di Malaysia.
Mengapa AUKU sering menjadi perdebatan?
Perdebatan berlaku kerana terdapat pihak yang menganggap beberapa peruntukan AUKU boleh mengehadkan autonomi universiti, kebebasan akademik dan ruang mahasiswa untuk menyuarakan pandangan atau menjalankan aktiviti tertentu.
Adakah AUKU pernah dipinda?
Ya. AUKU telah melalui beberapa pindaan sejak diperkenalkan pada 1971. Antara perubahan penting termasuk pindaan pada 1975, 1996, 2009, 2012 dan 2018, dengan beberapa pindaan memberi kesan terhadap struktur pentadbiran universiti serta penglibatan pelajar dalam aktiviti politik.
