Persoalan hukum bekerja di syarikat berkaitan arak sering timbul apabila seseorang bekerja di sebuah syarikat yang mempunyai urusan perniagaan dengan premis atau syarikat yang menjual arak. Dalam satu penjelasan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan pada 2 Oktober 2026, hukum sesuatu pekerjaan perlu dilihat berdasarkan bentuk urusan yang dilakukan, termasuk sama ada pekerjaan itu secara langsung membantu urusan berkaitan arak atau sekadar mempunyai hubungan perniagaan secara tidak langsung.
Bukan Semua Urusan Dengan Syarikat Arak Mempunyai Hukum Yang Sama
Persoalan ini dikemukakan oleh seorang individu yang bekerja di syarikat penyewaan mesin fotostat. Syarikat berkenaan pula mempunyai pelanggan daripada kalangan perniagaan yang menjual arak.
Keadaan tersebut menimbulkan persoalan sama ada gaji yang diterima daripada pekerjaan berkenaan turut dianggap haram memandangkan syarikat tempatnya bekerja mempunyai hubungan perniagaan dengan pihak yang menjalankan perniagaan arak.
Menurut penjelasan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, sekiranya pendapatan sesebuah syarikat datang daripada sumber yang meragukan atau terdapat kebimbangan bahawa pendapatan halal bercampur dengan sumber haram, hukum menerima gaji daripada sumber tersebut boleh menjadi makruh.
Pandangan ini antara lain dikaitkan dengan perbahasan Imam al-Nawawi dalam Raudhah al-Tholibin. Dalam perbahasan tersebut, harta yang lebih banyak datang daripada sumber haram menyebabkan seseorang disunatkan berhati-hati dalam menerima pemberian atau melakukan transaksi dengannya apabila status harta berkenaan tidak dapat dipastikan dengan jelas.
Mengapa Hukumnya Boleh Menjadi Makruh?
Keadaan syubhah menjadi antara perkara yang perlu diberi perhatian. Jika seseorang tidak dapat memastikan sama ada wang yang diterima benar-benar datang daripada sumber halal atau terdapat campuran dengan sumber haram, maka sikap berhati-hati amat dituntut.
Dalam konteks ini, makruh tidak bermaksud pekerjaan tersebut secara automatik dikategorikan sebagai haram. Sebaliknya, ia berkait dengan kebimbangan seseorang itu terlibat atau mendapat manfaat daripada harta yang mempunyai unsur yang dilarang.
Imam al-Suyuti turut menukilkan penjelasan Syeikh Abu Hamid al-Isfirayni mengenai perkara syak yang sumber asalnya tidak dapat dikenal pasti. Antaranya, jika terdapat kemungkinan harta itu datang daripada sumber halal dan tiada bukti jelas bahawa harta tertentu itu adalah haram, urusan tersebut tidak semestinya dihukum haram.
Namun, sifat berhati-hati tetap diperlukan kerana terdapat kebimbangan seseorang akhirnya terlibat dengan perkara yang haram.
Bila Pekerjaan Itu Boleh Menjadi Haram?
Perkara yang lebih penting ialah melihat kepada tugas sebenar seseorang dalam pekerjaan tersebut. Hukum bekerja di syarikat berkaitan arak menjadi lebih jelas apabila pekerjaan itu sendiri mempunyai kaitan secara langsung dengan membantu urusan perniagaan arak.
Dalam kes yang dikemukakan, Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan membezakan antara syarikat yang sekadar mempunyai urusan perniagaan dengan pelanggan yang menjual arak dengan pekerjaan yang secara langsung membantu melancarkan perniagaan arak.
Contohnya, jika sebuah syarikat menyewakan mesin fotostat kepada syarikat arak untuk memudahkan urusan perniagaan mereka, perbuatan tersebut dianggap membantu dalam urusan maksiat. Dalam keadaan seperti ini, pekerjaan berkenaan boleh dihukum haram kerana wujud unsur membantu pihak lain menjalankan perkara yang dilarang.
Perbezaan ini penting kerana bukan semata-mata nama syarikat atau siapa pelanggan yang menentukan hukum. Bentuk perkhidmatan, tujuan perkhidmatan tersebut digunakan dan sejauh mana seseorang terlibat dalam urusan berkaitan arak turut perlu dipertimbangkan.
Elakkan Pekerjaan Yang Membantu Urusan Arak
Islam melarang penglibatan dalam perkara yang berkaitan dengan arak. Oleh sebab itu, seseorang Muslim disarankan menjauhkan diri daripada pekerjaan atau tugasan yang secara langsung membantu pengeluaran, penjualan, pengedaran atau kelancaran perniagaan arak.
Dalam masa yang sama, situasi syarikat yang mempunyai pelanggan atau hubungan perniagaan secara tidak langsung perlu dinilai dengan lebih teliti. Tidak wajar semua keadaan dihukum sama tanpa melihat kepada tugas sebenar dan sumber pendapatan yang diterima.
Penjelasan tersebut menunjukkan bahawa hukum bekerja di syarikat berkaitan arak tidak boleh ditentukan hanya berdasarkan kewujudan pelanggan yang menjual arak. Jika seseorang hanya bekerja dalam bidang yang halal dan tidak terlibat secara langsung membantu operasi perniagaan arak, isu tersebut perlu dilihat dari sudut sumber pendapatan serta tahap keterlibatannya.
Sebaliknya, jika tugas yang dilakukan memang bertujuan memudahkan urusan perniagaan arak, umat Islam dinasihatkan supaya mengelakkannya bagi menjaga diri daripada terlibat dalam perkara yang dilarang.
Kesimpulannya, perbezaan antara makruh dan haram dalam situasi ini bergantung kepada bentuk penglibatan seseorang. Pendapatan yang dikhuatiri bercampur antara halal dan haram boleh menimbulkan unsur syubhah, manakala pekerjaan yang secara langsung membantu urusan arak mempunyai hukum yang lebih tegas kerana dianggap membantu dalam perkara maksiat.
Soalan Lazim (FAQ)
1. Adakah hukum bekerja di syarikat berkaitan arak semestinya haram?
Tidak semestinya. Hukum bekerja di syarikat berkaitan arak perlu dilihat berdasarkan tugas, bentuk perniagaan dan sejauh mana seseorang terlibat dengan urusan arak. Jika pekerjaan itu secara langsung membantu perniagaan arak, ia boleh menjadi haram.
2. Bagaimana pula jika syarikat hanya mempunyai pelanggan yang menjual arak?
Jika syarikat tempat seseorang bekerja menjalankan aktiviti yang halal tetapi mempunyai pelanggan daripada industri arak, keadaan tersebut perlu dinilai berdasarkan bentuk perkhidmatan yang diberikan. Jika terdapat unsur membantu secara langsung urusan arak, ia perlu dielakkan.
3. Mengapa pendapatan dalam situasi tertentu dihukum makruh?
Ia berkaitan kebimbangan terhadap percampuran sumber halal dan haram atau keadaan syubhah apabila asal pendapatan tidak dapat dipastikan. Dalam keadaan sebegini, sikap berhati-hati digalakkan bagi mengelakkan seseorang terlibat dengan perkara yang dilarang.
