KUALA LUMPUR: Akta Tahanan Rumah kembali menjadi perhatian selepas perkembangan terbaharu membabitkan bekas Perdana Menteri, Datuk Seri Najib Razak yang dibenarkan menjalani baki hukuman secara tahanan di rumah. Namun, penting untuk difahami bahawa cadangan Akta Tahanan Rumah yang sedang dirangka kerajaan merupakan kerangka undang-undang berasingan dan pada asalnya dicadangkan sebagai alternatif kepada penahanan bagi kategori kes tertentu.
Cadangan penggubalan undang-undang berkenaan mula diumumkan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim ketika pembentangan Belanjawan 2025 pada Oktober 2024. Ia dilihat sebagai antara usaha reformasi sistem keadilan dan penjara, khususnya bagi menangani masalah kesesakan dalam institusi penjara serta menyediakan pendekatan pemulihan yang lebih bersesuaian untuk individu berisiko rendah.
Persoalannya, apakah sebenarnya konsep tahanan rumah yang dicadangkan kerajaan dan siapa yang mungkin layak menggunakannya?
Mengapa Akta Tahanan Rumah dicadangkan?
Antara sebab utama cadangan ini ialah keadaan kesesakan di penjara Malaysia. Jabatan Penjara Malaysia sebelum ini melaporkan jumlah penghuni melebihi kapasiti sebenar, selain kadar pemenjaraan negara yang lebih tinggi berbanding purata dunia. Pada November 2024, jabatan itu memaklumkan 19 daripada 43 institusi penjara mengalami kapasiti melebihi 20 peratus, terutama di kawasan bandar besar.
Situasi tersebut bukan sahaja memberi tekanan kepada kemudahan penjara, malah meningkatkan kos operasi kerajaan. Justeru, hukuman atau penahanan dalam komuniti dilihat sebagai salah satu pilihan yang boleh membantu mengurangkan jumlah individu yang perlu ditempatkan secara fizikal di dalam penjara.
Konsep itu bagaimanapun bukan bermaksud seseorang yang dikenakan tahanan rumah boleh menjalani kehidupan seperti biasa tanpa sebarang kawalan. Cadangan kerajaan adalah supaya individu terbabit tertakluk kepada peraturan tertentu serta pengawasan yang ketat sepanjang tempoh penahanan.
Tahanan rumah bukan bermaksud bebas
Salah satu perkara yang sering menimbulkan kekeliruan ialah anggapan bahawa tahanan rumah bermaksud seseorang bebas keluar masuk rumah tanpa sekatan. Hakikatnya, konsep yang dicadangkan adalah jauh berbeza.
Dalam perbahasan di Parlimen pada November 2024, Menteri Dalam Negeri ketika itu menjelaskan hasrat kerajaan adalah memberi kuasa kepada mahkamah untuk mempertimbangkan sama ada individu yang dikenakan tahanan reman boleh ditempatkan di rumah sementara menunggu tarikh perbicaraan. Individu berkenaan juga dicadangkan memakai peranti pemantauan elektronik bagi membolehkan pergerakan mereka dikawal.
Ini bermakna individu yang menjalani tahanan rumah masih tertakluk kepada syarat yang ditetapkan. Sekiranya melanggar syarat, tindakan lanjut boleh dikenakan mengikut peruntukan undang-undang yang berkuat kuasa.
Pendekatan pemantauan seperti ini juga pernah dikaitkan dengan konsep kawalan pergerakan yang ketat ketika pandemik COVID-19. Jabatan Penjara sebelum ini menjelaskan bahawa tahanan rumah boleh menjadi satu bentuk hukuman alternatif yang membolehkan individu menjalani tempoh tertentu di kediaman masing-masing dengan pengawasan.
Siapa yang mungkin layak?
Berdasarkan penjelasan Kementerian Dalam Negeri sebelum ini, cadangan tersebut lebih menjurus kepada individu yang dikenakan tahanan reman sementara menunggu perbicaraan, khususnya bagi kesalahan yang dianggap lebih ringan atau melibatkan risiko rendah. Ia bukan satu mekanisme yang secara automatik diberikan kepada semua tahanan atau pesalah.
Kerajaan turut menetapkan kategori yang tidak dicadangkan untuk menerima kemudahan tersebut. Antaranya ialah individu yang ditahan bagi kesalahan yang memperuntukkan hukuman mati atau penjara seumur hidup. Kesalahan berat yang membawa hukuman penjara lebih 10 tahun juga dinyatakan sebagai antara kategori yang tidak layak.
Selain itu, antara kategori yang disebut termasuk kesalahan berkaitan keganasan rumah tangga, jenayah terhadap kanak-kanak, kesalahan yang mempunyai hukuman sebatan mandatori, kesalahan di bawah Akta Antipemerdagangan Orang dan Antipenyeludupan Migran (ATIPSOM), serta beberapa kesalahan berkaitan keselamatan negara di bawah Kanun Keseksaan.
Jadi, gambaran bahawa tahanan rumah boleh digunakan secara meluas untuk semua jenis kesalahan adalah tidak tepat. Kelayakan, syarat dan kuasa membuat keputusan bergantung kepada rangka undang-undang yang akhirnya diluluskan.
Apa kaitannya dengan Najib?
Perkembangan pada 18 September 2026 menjadikan isu ini lebih hangat apabila Yang di-Pertuan Agong, Sultan Ibrahim memperkenankan pengampunan bersyarat kepada Datuk Seri Najib Razak untuk menjalani baki hukuman secara tahanan di rumah sehingga 23 Ogos 2028.
Keputusan itu dibuat dalam Mesyuarat Lembaga Pengampunan bagi Wilayah-Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya kali ke-64. Pengampunan tersebut tertakluk kepada syarat, termasuk pembayaran denda RM50 juta. Sekiranya syarat yang ditetapkan tidak dipatuhi, pengampunan bersyarat itu terbatal dan Najib perlu meneruskan baki hukuman di penjara.
Perkara penting yang perlu diberi perhatian ialah keputusan tersebut datang melalui proses pengampunan dan bukan bermaksud Najib menerima kelayakan di bawah satu Akta Tahanan Rumah yang baharu diluluskan.
Ini kerana cadangan undang-undang tahanan rumah dan kuasa pengampunan merupakan dua perkara yang berbeza dari sudut proses serta asas undang-undangnya. Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memberikan kuasa pengampunan bagi kesalahan yang dilakukan di Wilayah Persekutuan kepada Yang di-Pertuan Agong.
Adakah Akta Tahanan Rumah sudah berkuat kuasa?
Ini antara persoalan paling penting. Cadangan Akta Tahanan Rumah diumumkan kerajaan sebagai satu undang-undang baharu, namun cadangan tersebut perlu melalui proses perundangan sebelum boleh dilaksanakan sebagai akta yang berkuat kuasa.
Dalam rekod Parlimen pada 2024, Kementerian Dalam Negeri menyatakan kerajaan pada dasarnya telah bersetuju untuk menggubal undang-undang baharu tersebut dan akan membangunkan kerangka serta mendapatkan pandangan pihak berkepentingan.
Dokumen perancangan KDN bagi tempoh 2026 hingga 2030 juga menyenaraikan penggubalan Akta Tahanan Rumah sebagai antara aktiviti di bawah usaha memperkukuh dasar dan perundangan keselamatan serta ketenteraman awam.
Maka, orang ramai perlu membezakan antara konsep tahanan rumah yang sedang dibangunkan melalui proses perundangan dengan keputusan tertentu yang dibuat melalui kuasa pengampunan.
Kenapa isu ini terus menjadi perhatian?
Cadangan ini mempunyai implikasi yang lebih luas terhadap sistem penjara Malaysia. Jika dilaksanakan dengan kriteria yang jelas, mekanisme tahanan di rumah berpotensi membantu mengurangkan tekanan terhadap penjara, khususnya bagi kategori tahanan yang tidak memerlukan kawalan fizikal dalam institusi penjara sepanjang masa.
Pada masa sama, aspek keselamatan awam, pemantauan elektronik, pematuhan syarat serta mekanisme tindakan terhadap pelanggaran perlu diberikan perhatian serius. Ketua Polis Negara sebelum ini turut menegaskan bahawa cadangan tahanan rumah perlu diperhalusi supaya kepentingan dan keselamatan masyarakat sentiasa terjamin.
Ringkasnya, Akta Tahanan Rumah bukanlah konsep membebaskan pesalah daripada hukuman. Ia lebih kepada mencari mekanisme alternatif bagi kategori tertentu, dengan kawalan dan syarat yang ditetapkan. Perkembangan terbaharu melibatkan Najib pula menjadikan perbincangan mengenai tahanan rumah semakin mendapat perhatian, tetapi kedua-dua perkara itu tidak wajar disamakan begitu sahaja kerana asas proses undang-undangnya berbeza.
Soalan Lazim (FAQ)
Adakah Akta Tahanan Rumah sudah berkuat kuasa di Malaysia?
Akta Tahanan Rumah merupakan cadangan undang-undang yang sedang melalui proses penggubalan dan perincian dasar. Ia tidak boleh dianggap sebagai undang-undang yang secara automatik membolehkan semua pesalah menjalani hukuman di rumah.
Siapa yang boleh mendapat tahanan di rumah?
Berdasarkan cadangan yang pernah diterangkan kerajaan, ia terutama menyasarkan kategori tertentu seperti individu yang dikenakan tahanan reman bagi kesalahan yang lebih ringan atau berisiko rendah. Kesalahan berat termasuk yang membawa hukuman mati, penjara seumur hidup dan beberapa kesalahan lain dikecualikan daripada cadangan tersebut.
Adakah tahanan rumah bermaksud seseorang itu bebas?
Tidak. Konsep Akta Tahanan Rumah yang dicadangkan melibatkan syarat dan pengawasan ketat. Antara mekanisme yang pernah dicadangkan ialah penggunaan peranti pemantauan elektronik bagi mengawal pergerakan individu sepanjang tempoh tahanan.
